شهید حسین جودت

۲١ آذر يک روز تاريخی در جنبش انقلابی ايران

شعار‌های ‏۲١ آذر که با ‏خون هزاران زن و مرد ميهن‌پرست ايران رنگين شده است فردا به شعار عمل ميليون‌ها ايرانی مبدل خواهد ‏شد.‏

شرايط پيدايش فرقه دمکرات آذربايجان
امسال سی‌امين سالگرد جنبش دمکراتيک ‏۲١ ‏آذر است. تصادفی نيست که اين سالگرد با سی‌امين ‏سالگرد شکست فاشيسم هيتلری و ميليتاريسم ژاپن هم‌زمان است. در اثر شکست فاشيسم هيتلری و ‏ميليتاريسم ژاپن در زير ضربات خورد کننده نيروهای مسلح اتحاد شوروی در عرصه بين‌المللی تحولات ‏تاريخی عظيمی پديد آمد. طی دومين جنگ جهانی جنبش رهايی‌بخش ملی که اينک به تلاشی کامل ‏سيستم استعمار منجر شده است به همراه مبارزه ضد فاشيستی خلق‌ها گسترش يافت.‏

دولت‌های استعمارگر که در ائتلاف ضد هيتلری شرکت داشتند و نمی‌توانستند از منابع انسانی و مادی ‏کشورهای مستعمره و وابسته صرف‌نظر کنند و مجبور بودند که مبارزه رهايی‌بخش خلق‌های ستم‌زده را به ‏حساب آورند. بدين سبب طی برخی از اسناد و اظهارات در باره اعطای خودمختاری و يا حتا استقلال به ‏کشورهای وابسته و مستعمره وعده‌هايی می‌دادند. از آنجمله در ١۴ اوت ١۹۴۱ روزولت و چرچيل سندی ‏منتشر کردند که به منشور آتلانتيک معروف است. در اين سند گفته شده بود که هر خلقی حق دارد ‏حکومتی را که می‌خواهد برای خويش برگزيند. با اين وجود طولی نکشيد که زمامداران دولت‌های غرب با ‏سرسختی عليه اصلی که خود اعلام کرده بودند برخاستند. پس از پايان جنگ امپرياليست‌ها در هر جايی ‏که توانستند بی‌درنگ به خلع سلاح مبارزان ضد فاشيست و سرکوب جنبش رهايی‌بخش ملی پرداختند. ‏همه ما جريانات هند و چين، فيليپين، اندونزی، يونان و غيره را به خاطر داريم.‏

در ايران نيز هنوز جنگ پايان …

Read more

رسول مهربان

جنبش دموکراتیک آذربایجان و دولت انقلابی پیشه وری

... تحكيم قدرت تـوده اي در آذربايجـان و اعـتلاي جنـبش خلق آذربايجان موجب اميدواري همه ی آزادي خواهان ايران شد، و براي اولين بار پس از انقلاب مشروطيت، خلقـي مصمم و يك پارچه در برابر حكومت و رژيم جـابر مركـزي ايسـتادگي كـرد و اولـين نتيجـه ي آن سـقوط كابينـه صدرالاشراف بود و به ناچار آقاي حكيم الملك رجل مشروطه خواه نخست وزير شد و به نام آنكه اهل آذربايجـان بود و سابقه و داعيه آزاديخواهي و مشروطه طلبي داشت، به قصد حـل مشـكل آذربايجـان و سروسـامان دادن بـه اوضاع ايران، به ميدان آمد. اولين راه حل به نظر مرتجعين تعويق انتخابات مجلس بود و دولت حكيمي بـا حمايـت اكثريت مجلس چهاردهم موفق شد انتخابات دوره ي پانزدهم مجلس را به بهانه ي حضور قشون خـارجي در ايـران معوق بگذارد و طرح تقديمي اكثريت مجلس چهاردهم با حمايت پنهاني عـده اي از اقليـت مجلـس چهـاردهم بـه شرح زير تصويب شد:

رياست معظم مجلس شوراي ملي

 از نظر تأمين آزادي كامل و اينكه كمترين توهمي براي اظهارنظر در انتخابات دوره ي پانزدهم مجلس شوراي ملي براي هيچ يك از افراد ملت ايران پيش نيايد، امضا كنندگان ماده واحده ي ذيل را با قيد دو فوريت پيشنهاد و تقاضاي تصويب آن را داريم.

 ماده واحده: انتخابات پانزدهمين دوره ي تقنينه مجلس شوراي ملي يك ماه بعد از تخليه ي خاك ايران از قواي بيگانه بـه عمـل خواهد آمد.

امضا كنندگان معروف اين طرح، جمال امامي - امير تيمور كلالـي- دكتـر طـاهري - ناصـر قشـقايي - جـواد بوشـهري – معتصم السلطنه فرخ - عباس مسعودي - ابوالفضل توليت، بودند كه حمايت پنهاني گروهي از فراكسـيون اقليـت ماننـد سـردار فاخر حكمت را به دنبال داشتند و ضمن مذاكرا…

Read more

دکتر محمد حسین یحیایی

فرقه دمکرات آذربایجان ( پروژه آزادی ناتمام ) بخش نخست

سرمای شدید و گاهی استخوان سوز در روز های پایانی پائیر که بیشتر خود را در بلندی های آذربایجان نشان می دهد یاد آور قیام بزرگ مردم در 21 آذر است که در آن آذربایجان یک پارچه به پا خواست تا مبارزه خود را برای آزادی و رهایی از ستم، غارت، ارتجاع و خائنین به میهن و مردم به پیش ببرد و مسیر پیشرفت و ترقی که از سوی استبداد و ارتجاع مسدود شده بود، صاف و هموار سازد، در این راستا فرقه دمکرات آذربایجان که خود را وارث جنبش های پیشین در آذربایجان می دانست از سوی روشنفکران، هنرمندان، نویسندگان، ملی گرایان ترک آذربایجان و... تشکیل شد، البته زمینه تشکیل فرقه دمکرات آذربایجان از سال ها پیش با مشروطه خواهی، جنبش خیابانی و تحرک های گوناگون اجتماعی آماده شده بود که با استبداد رضاخانی گرفتار سرکوب وقفه شده و با کناره گیری وی از قدرت باردیگر جان تازه ای گرفت، ولی این بار نیز با میراث داران همان استبداد که با تمرکز قدرت اقتصادی و سیاسی در مرکز و همکاری با ارتجاع داخلی و خارجی قدرتمند شده بود و خود را باز یافته بود روبرو شد

با کناره گیری رضا شاه از قدرت شادی و نشاط از یک سو و جنب و جوش سیاسی، فرهنگی و اجتماعی از سوی دیگر آذربایجان را به سرعت فرا گرفت، هنرمندان در مراکز هنری، نویسندگان در مطبوعات و فعالین سیاسی و اجتماعی با زبان مادری خود به هنر نمایی، تجزیه و تحلیل مسائل روز و همزمان سازمان دهی سیاسی و صنفی خود را آغاز کردند که از همان نخست با سنگ اندازی مرکز نشینان روبرو شدند ولی مصمم بودند و از پای ننشستند و با همه سختی ها بکار خود ادامه دادند، در این مدت انجمن ها، سازمان ها و جمعیت های گوناگونی تشکیل شد تا از دل …

Read more

یک سند تاریخی

جبار باغچه بان: قیام آذربایجان قیام ایران است

قیام آذربایجان قیام ایران است

قیام آذربایجان جواب دولت های مرتجع چهار ساله ایران و عکس العمل حکومت صدرالاشراف هاست. این نهضت و قیام مقدسی است که بنیان حقیقی مشروطه بوسیله آن محکم شده و مردم ایران بویی از دمکراسی خواهند فهمید.

مرتجعین و خائنین می خواهند با انتشار نظرهای خائنانه خود مردم آزادیخواه آذربایجان را لکه دار و اجاق ستارخان ها و خیابانی ها را کور کنند و مجلس و دولت را تا ابد آلت دزدی و میدان تاخت وتاز یک مشت غارتگر قرار دهند و ما بدینوسیله نسبت به مرتجعین و خائنین از هر صنف و طبقه و مقام بوده باشند شدیدا اظهار نفرت می کنیم و این قیام و مجلس ملی آنرا بعموم مردم ایران تبریک می گوییم. و در خاتمه تذکر میدهیم بایست مسئله آذربایجان بوسیله خود آذربایجانی ها حل و فصل شود. آنها که می خواهند با تهدید و خلط مبحث دست اجانب را در این امر شرعی و مقدس دخالت بدهند و آب را گل آلود سازند و با ایجاد برادرکشی بیرحمانه این خانمان شش هزارساله را بر باد دهند به مشروطه ایران خیانت می کنند و دشمنان آزادی و سعادت ایران هستند!

مدیر دبستان کر و لال ها باغچه بان

سرمقالة نشرية زبان به قلم مدير دبستان كر و لال ها جبار باغچه بان

شماره: 10       تاریخ : آبان 1324شمسی

Read more

تشکیل مجلس شورای ملی؛ دستاورد بزرگ انقلاب مشروطیت

پس از صدور فرمان مشروطیت و تصمیم‌گیری درباره تأسیس مجلس شورای ملی، در ۲۵ شهریور ۱۲۸۵ خورشیدی دوره نخست انتخابات مجلس در تهران و سراسر کشور برگزار شد؛ مجلسی که عصاره و خواست ملّت در انقلاب مشروطه و سرآغاز نظام پارلمانتاریسم در ایران بود.

در این موقع که رأی همایون ملوکانه ما بدان تعلق گرفت که برای رفاهیت و آسودگی قاطبه اهالی ایران و تشیید و تأیید مبانی دولت، اصلاحات مقتضیه به مرور در دوایر دولتی و مملکتی به موقع اجرا گذارده شود، چنان مصمم شدیم که مجلسی از منتخبین شاهزادگان و علما و اعیان و اشراف و ملاکین و تجار و اصناف به انتخاب طبقات مرقومه در دارالخلافه تهران تشکیل و تنظیم شود... و در کمال امنیت و اطمینان عقاید خودشان را در خیر دولت و ملت و مصالح عامه و احتیاجات مهمه قاطبه اهالی مملکت به توسط شخص اول دولت به عرض برسانند که به صحه مبارکه موشح و به موقع اجرا گذارده شود؛ این بخشی از متن فرمانی است که مظفرالدین شاه قاجار در ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ خورشیدی صادر کرد و چند روز بعد فرمان نخستین مجلس شورای ملی داد تا در ۲۵ شهریور ۱۲۸۵ خورشیدی نخستین انتخابات برای شروع این مجلس برگزار شود.

نظام‌نامه انتخابات مجلس شورای ملّی

پس از صدور فرمان مشروطیت و فرمان تشکیل مجلس، تدوین نظام‌نامه انتخابات امری ضروری بود و با توجّه به بیماری رو به تزاید شاه، ضرورت و اهمیت مضاعفی پیدا می‌کرد. از همین روی، مشیرالدّوله صدراعظم مسوول تشکیل هیاتی جهت تدوین نظام‌نامه انتخابات شد. نگاهی به ترکیب هیات منصوب، جهت تدوین نظام‌نامه انتخابات نشان از سیطره گروهی از روشنفکران و درباریان بر امور کشور می‌داد. سران مشروطه پس از پیروزی، به همراه عدّه‌ای از وزیران…

Read more

به مناسبت بازگشایی مدارس

 مصوبه حکومت ملی آذربایجان در باره زبان مادری

ترجمه فارسی مصوبه حکومت فرقه دمکرات در باره زبان، روزنامه آذربایجان، ارگان فرقه دمکرات، 19 دی 1324:

«... به منظور  ترقی و تکامل زبان ملی و فرهنگ ملی مان، حکومت ملی آذربایجان قرار زیر را درجلسه خود به تاریخ 16 دی ماه (1324) قبول نموده است:
1. از امروز به بعد زبان آذربایجانی در آذربایجان زبان رسمی و دولتی محسوب می شود. قرارهای دولت، اعلان های رسمی و همچنین قرارهای صادره در حصه های قشون خلقی و لایحه های قانون مطلقا باید به زبان آذربایجانی باشند.
2. تمام اداره ها (دولتی، ملی، تجاری و اجتماعی) مجبورند که تمام مکاتبات خود را به زبان آذربایجانی بنویسند. دفاتر و مدارکی که به این زبان نوشته نشده باشند، رسمی محسوب نخواهند شد.
3. در محکمه ها همه کارها باید به زبان آذربایجانی انجام گیرند. برای کسانی که این زبان را نمی دانند، مترجم تعیین خواهد شد.
4. تابلو های تمام ادارات، موسسه ها و تجارتخانه های آذربایجان باید مطلقا به زبان آذربایجانی باشند.
5. همه سخنرانی ها و مذاکرات در تمام جلسه ها و نشست ها باید به زبان آذربایجانی باشند.
6. اشخاصی که آذربایجانی نیستند و به زبان های دیگر سخن می گویند و در اداره های عمومی دولتی کار می کنند باید نوشتن، خواندن و مکالمه به زبان آذربایجانی را یاد بگیرند.
7. به منظور آشنا نمودن ماموران دولتی وزارت معارف (فرهنگ) با زبان آذربایجانی، برای کسانی که سواد  زبان های دیگر را دارند، باید  در جنب اداره ها، کلاس های مخصوص (زبان آذربایجانی) تاسیس گردد و مدت کار این افراد (روزانه) یک ساعت تقلیل داده شود.
8. ملت های دیگری که در آذربایجان زندگی می کنند، حق دارند کارهای خود را به ز…

Read more

صحنه بدار کشیدن ۸ آزادیخواه در شهر تبریز

بدست لشگر قزاق روسیه تزاری

هنگامی که روسها در حال بدار کشیدن آزادیخواهان و دلاوران تبریز در روز عاشورای سال ۱۲۹۰ بودند صدای طبل و سنج از کوچه پسکوچه های تبریز شنیده میشد ومردم تبریز در حال عزاداری برای حسین بودند.

فرمانده روس اینگونه گفت:می ترسیدم که آن جمعیت عظیم عزادار به آزادیخواهان مبارز تبریزی بپیوندند و در آن صورت چه بر سر ما می آمد؟!

اما جمعیت عظیم عزاداران حسینی فقط عزاداری و گریه کردند و علم بر دوش کشیدند!و تعزیه راه انداختند و به اعدام ۸  دلاور آزادیخواه خود توجهی نکردند! و درحالی که ۸ دلاور تبریزی بر سر دار بودند نذری خود را گرفتند و به خانه هایشان رفتند.

کشتار مشروطه‌خواهان در تبریز به همین جا ختم نشد. روس‌ها در روزهای بعد نیز به اعدام مشروطه‌خواهان ادامه دادند. از جمله محمدخان امیرتومان و کریم‌خان دو برادرزاده ستارخان را به دار آویختند. روس‌ها همچنین حاجی علی دوافروش از مشروطه‌خواهان بنام تبریزی و مدیر مدرسه سعادت تبریز را در کنار برادرزاده‌های ستارخان دار زدند. مدرسه سعادت نیز توسط مخالفان مشروطه با دینامیت منهدم شد.

روس‌ها همچنین صمدخان را که از مخالفان جدی مشروطه‌خواهان بود بر تبریز مسلط ساختند. صمدخان در انتقام‌گیری از مشروطه‌خواهان روی روس‌ها را سفید کرد و ده‌ها مشروطه‌خواه را گرفتار کرده به دار کشید

Read more

مروری بر کتاب

«تاثیر فرهنگ ایران بر اندیشمندان عصر روشنگری»

اثر مریم فیروز

ایران نزد اصحاب دایره المعارف /خسرو باقری 

آنهایی که با شخصیت سیاسی و اجتماعی مریم فیروز، چه به صورت مستقیم و چه غیرمستقیم و از طریق آثار ایشان آشنا بودند، کمتر می دانستند که او دکترای زبان و ادبیات فرانسه دارد. شخصیت فرهیخته، مبارز و والای او، به هیچ کس اجازه نمی‎داد او را با لقب دکتر خطاب کند یا از تبار اشرافی او سخن بگوید. او مادر، رفیق مریم، خاله مریم و مریم خانم بود. خوشبختانه اخیرا به همت حامد فولادوند و کیانا شریفی، تز دکترای ایشان از زبان فرانسه به فارسی ترجمه شده و نشر تاریخ ایران آن را منتشر کرده است. مریم فیروز هرگز در عمر بلند خویش (۱۲۹۲-۱۳۸۶)، علی رغم امکانات سازمانی‎اش، به انتشار این اثر که خدمتی بزرگ به فرهنگ و زبان فارسی است، دست نزد. رساله ایشان «تاثیر فرهنگ ایران بر آثار نویسندگان فرانسه عصر روشنگری» نام داشته است که در برگردان فارسی آن مترجمان بهتر دیده‎اند که آن را با نام «تاثیر فرهنگ ایران بر اندیشمندان عصر روشنگری» به چاپ بسپارند. مریم فیروز در سال ۱۹۶۳ (۱۳۴۲) در دانشکده فلسفه شهر لایپزیک آلمان دموکراتیک از این رساله دفاع کرد. در حالی که اکثر صاحب‎نظران ایرانی و خارجی به طور عمده از تاثیر فرهنگ روشنگران اروپایی بر فرهنگ آزادی‎خواهانه مردم ایران سخن گفته‎اند -که البته در آن نه تردیدی هست و نه دلیلی برای شرمندگی- اما شاید تز دکترای مریم فیروز، فتح بابی بوده است بر تاثیر اندیشمندان آزادی خواه ایران بر روشنگران اروپا. فتح بابی که به واسطه تسلط طولانی مدت استعمار و رخنه نوعی ازخودباختگی در میان متفکران ما، چندان که ضروری و مفید است، تداوم نیافته است. ۱

سده هجدهم میلا…

Read more

رفیق امیرعلی لاهرودی صدر پیشین فرقه دمکرات آذربایجان:

تحولات سیاسی ـ اجتماعی ایران پس از جنگ جهانی دوم

و زمینه های تشکیل فرقه دمکرات آذربایجان